SỰ CẦN THIẾT

CỦA SÁCH GIÁO KHOA

Trần Ngọc Ninh

 

 

Sự cần-thiết phải có sách giáo-khoa cho tuổi trẻ Việt Nam là một điều không cần phải bàn cãi. Viện Việt-Học nhận cái nhiệm-vụ thực-hiện công-việc này và kêu gọi toàn thể giới trí-thức Việt Nam, đặc-biệt là các vị học-giả, giáo-sư, chuyên-viên, cùng hợp tác để soạn-thảo sách học mọi trình-độ cho các học-sinh và sinh-viên ở mọi tuổi (mà tôi sẽ gọi chung là “tuổi trẻ”, với cái nghĩa là tuổi còn muốn học và còn có thể học được, không phải như các cháu mới sinh và như tôi đã ngoài tám mươi tuổi).

Nhu-cầu trong nước tất-nhiên là khác với nhu-cầu ngoài nước.

Ngoài nước, khắp trên thế-giới, ở Nhật Bản, ở Đức, ở Pháp, ở Anh, ở Mỹ và cả ở Nga, ở Ba-Lan, ở Tiệp-Khắc, ở Rumani, tuổi trẻ Việt Nam có thể thâu-nhận khoa-học, kĩ- thuật, tư-tưởng, âm-nhạc thẳng bằng ngọai-ngữ lên đến trình-độ cao nhất, ở mức mới nhất, một cách ào-ạt không màng lọc, không trở-ngại, trên nguyên-tắc hoàn-toàn tự-do. Trong nước, hàng rào ngôn-ngữ hợp lực với hàng rào kiểm-tra tư-tưởng và sự vô-sản hóa học-thức làm cho cái trần nhà của sự hiểu-biết không thể nâng lên được quá những lời tuyên-bố thùng rỗng của Nhà Nước. Mà khi nền giáo-dục Quốc Gia bị bế-tắc thì tương-lai của cả nước tất-nhiên là mù mịt tối tăm.

Mặc dầu có một sự chênh-lệch càng ngày càng lớn giữa khối diaspore ngoài nước và nhân-dân quốc nội như thế, chúng ta ở ngoài nước cũng có những vấn-đề cực lớn trong tương-lai. Trong phạm-vi của một lời kêu gọi đầu-tiên, tôi chỉ có thể nêu lên ba điều:

1. Sự khác-biệt càng ngày càng sâu-đậm giữa truyền thống Á-Đông (đặc-biệt là Việt Nam) và đời sống Âu Mĩ. Bên này là tinh-thần, tình-cảm, bên kia là vật- chất, là lí-trí. Bên này là Đạo (ngay cả tôn-giáo Thiên-Chúa. Nhập cảng từ trời Tây, cũng còn những tín-điều cổ của Y-pha-nho và của Pháp trước Cách-mệnh 1789), bên kia là khoa-học, coi vật-lí là căn-bản. Bên này coi chữ Hòa là lí-tưởng và sự nhịn-nhẫn là một đức-tính tối-cao, bên kia là sự đấu-tranh là lẽ thường và nâng nó lên thành chủ-nghĩa hay hơn nữa, thành đạo-lí của sự sống.

Tất-nhiên rằng đẩy lên đến chỗ cực-đoan thì cả hai chủ trương đều bế-tắc. Sự cam-chịu đưa đến sự tha-hóa và làm cho con người thành nô-lệ. Sự đấu-tranh đem lại sự bất an thường-xuyên và tận cùng bằng sự diệt-vong, vì sự tranh-đấu chỉ có thể hết khi không còn người tranh đấu. Như Corneille đã viết trong một câu thơ bất-hủ, mà chính ông cũng không ngờ rằng nó thâm-sâu đến thế.

Et le combat cessa, faute de combattants Và cuộc sát phạt ngưng, vì không còn ai để giết!

Đó là hậu-quả của lí-tưởng đấu-tranh khi được áp-dụng vào cuộc Đại Cách- mệnh Văn Hóa, cuộc Cách mạng Khmer đỏ, cuộc tàn sát ở Kosevo…

2. Sự học xưa ở Việt-Nam chỉ có một mục-đích. Ngày xưa ta gọi là cử-nghiệp, nghĩa là cái học để ra làm quan.

Học cái học mới của Âu-Mĩ, nếu mục-đích cũng chỉ là để vinh thân phì gia thì lỡ cả một cuộc đời và làm mất một cơ-hội để tự thực hiện.

Cũng phải nói rằng tinh-thần quan-lại (esprit mandarinal) đã bắt đầu xâm nhập vào xã-hội Âu-Mĩ. Đó là một triệu chứng của sự suy-vi của Tãy Phương (The decline of the West) mà chúng ta phải cố tránh.

3. Với những hiểu-biết của loài người trong hiện-tại (những hiểu biết ấy sẽ càng ngày càng rộng hơn), về sự phát-triển tâm-lí của trẻ con, về cá-tính của trẻ, về những tương-quan giữa cá-nhân và xã-hội, về những khoa-học nhân-văn như ngữ-lí-học (linguistics, khoa tiến-bộ nhất trong các khoa-học về con người, sau sinh-học, biology) và xã-hội học, một sự xét lại các phương-pháp giáo-dục đã trở nên cần thiết. Lẽ dĩ nhiên sự xét lại này phải liên-tục trong vĩnh cửu. Giáo-dục là một vấn-đề vô cùng phức tạp và khó khăn. Hiện thời không có một nền giáo-dục nào, của một nước hay một đoàn-thể nào, có thể cho là lí-tưởng. Các bậc thức-giả trên thế-giới hằng mong rằng có một đại-học – không dám nói tới những bậc dưới không kém quan trọng định ra được mục tiêu là sửa-soạn cho sinh-viên đi vào thế-kỉ thứ hai mươi mốt với một sự hiểu biết đủ để giải quyết những vấn-đề của thời-đại.

Xin tòan thể các bậc thức-giả Việt Nam tiếp tay với chúng tôi để cùng xây dựng ít ra là tuổi trẻ của nước Việt Nam ngày mai.

(Trích tạp chí Việt Học, số 1, phát hành 27 tháng 02 năm 2005)