TƯƠNG LAI PHẬT GIÁO VIỆT NAM :

PHÓNG NHÌN TỪ HIỆN TẠI

 

Thiền Quán TRẦN NGHI HOÀNG

 

 

  

Trước hết, tõi xin cảm tạ Thầy Tín Nghĩa cùng Quý Thầy và Quý Vị trong Hội Đồng Điều Hành của Tổng Hội Cư Sĩ, Văn Phòng II Viện Hóa Đạo, Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất Hải Ngoại Tại Hoa Kỳ, đã cho tôi có được cơ duyên đứng đây thưa chuyện cùng Quý Thầy và Quý Đạo Hữu.

         Kính thưa Quý Thầy và Quý Đạo Hữu,

Phật Giáo, đặc biệt là Phật Giáo Việt Nam, từ lâu nay vẫn thường bị ngộ nhận. Điều đáng nói là những ngộ nhận không chỉ có từ những người bên ngoài Phật giáo! Chẳng ít những Phật tử đã hiểu biết Phật giáo hết sức sơ sài đơn giản như là một tập thể cùng nhau “làm lành lánh dữ”, cố “tránh né chuyện đời” càng xa càng tốt! Hoặc “ai làm gì mặc ai”, chỉ cần mình mỗi ngày tụng làu những thời kinh, thắp lên bàn thờ Phật những thếp nhang thơm ngát là đã tròn bổn phận. Vấn đề là, “bổn phận” này ai buộc phải làm, và làm cho ai? Đức Phật không từng buộc chúng ta mỗi ngày phải tụng đúng bao nhiêu thời kinh và thắp bao nhiêu cây nhang trên bàn thờ Phật! Và trên tất cả, Phật giáo chẳng những không phải là một tôn giáo thờ Thần quyền huyền bí, cứ cố gắng “tu nhiều” (theo kiểu ngồi thiền hoặc tụng kinh gõ mõ suốt ngày) thì sẽ có được những Pháp Lực Thông Thiên. Mà ngược lại, Phật giáo bao hàm một triết lý sống hết sức khoa học và đòi hỏi người tu Phật phải luôn tỉnh thức với một trí tuệ minh mẫn. 

Thử lật lại trang Phật sử Việt Nam từ thời xa xưa, để thấy rằng Phật giáo đã đặt nền tảng trên đất nước chúng ta hết sức vững vàng và đã sinh tồn cùng lớn mạnh song song với lịch sử đất nước Việt Nam. Phật giáo không chỉ cực thịnh vào hai thời đại Lý Trần như quốc giáo; mà còn có ảnh hưởng rất quan trọng với những triều đại khác nữa. Vào năm 1096, Hoàng thái hậu Ỷ Lan nêu lên vấn đề là Phật giáo đã truyền vào nước ta từ lúc nào? Trong Thiền Uyển Tập Anh, tờ 20b7– 21a7, Thông Biện Quốc Sư dẫn lời Đàm Thiên đã đáp như sau :

 “Một phương Giao Châu, đường thông Thiên Trúc, Phật pháp lúc mới tới, thì Giang Đông chưa có, mà Luy Lâu lại dựng chùa hơn hai mươi ngôi, độ Tăng hơn 500 người, dịch kinh 15 quyển, vì nó có trước vậy. Vào lúc ấy, thì đã có Khâu Ni Danh, Ma Ha Kỳ Vực, Khương Tăng Hội, Chi Cương Lương, Mâu Bác tại đó. Nay lại có Pháp Hiền thượng sĩ, đắc pháp với Tì-ni-đa-lưu-chi, truyền tông phái của tam tổ, là người trong hàng Bồ Tát, đang ở chùa Chúng Thiện dạy dỗ học trò...” ¹

“Giang Đông chưa có Phật giáo”, thì ngay bản tiểu sử của Khương Tăng Hội (? – 280) trong sách Xuất Tam Tạng Ký Tập tập 13, Đại Tạng Kinh 2145, tờ 96a29-a17 và trong Cao Tăng Truyện quyển 1, Đại Tạng Kinh 2059 tờ 325a13-326b13, cũng bảo “bấy giờ Tôn Quyền xưng đế Giang Tả (năm 222 sdl) mà Phật Giáo chưa lưu hành”. ²

Như vậy, vào những năm 222 sdl, Phật giáo chưa có ở Giang Đông (Trung Quốc), mà ở Việt Nam ta đã có được một hệ thống Phật giáo khá hoàn chỉnh với “hơn 20 ngôi chùa, độ tăng hơn 500 người và dịch kinh 15 quyển”.

 Lịch sử Phật giáo Việt Nam đã có một bề dày như vậy, thì tại sao trong hàng Phật tử chúng ta bây giờ, lại vẫn còn nhiều người ngộ nhận về Phật pháp với những suy nghĩ hoặc quá đơn giản sơ sài, hoặc quá huyễn hoặc không tưởng? Hiện nay, Phật giáo là một ngành học  rất được quan tâm với nhiều giáo sư và học giả uyên thâm tại nhiều đại học danh tiếng ở Hoa Kỳ, như: Harvard University, UCLA (University of Los Angeles), UCSB (University of Santa Barbara), Berkeley University v.v..... Tây phương, đặc biệt là giới trí thức Hoa Kỳ, đã bỏ công tìm hiểu về Phật giáo Tây Tạng. Vì sao? Vì Phật giáo Tây Tạng đã xiển dương được những nét đặc thù của Phật giáo truyền thống Tây Tạng; và đã lôi cuốn được rất nhiều người trí giả hằng đặt những câu hỏi về đời sống và con người. Vì chỉ có Phật giáo mới trả lời được những câu hỏi loại này.

 Còn Phật giáo Việt Nam? Chúng ta có một Phật giáo sử sâu dày và huy hoàng. Nhưng chúng ta không có đủ những bậc trí giả và học giả để có thể khế hiệp giá trị lịch sử tâm linh và những vấn nạn của lịch sử hiện tại mà khôi phục lại những đặc thù và tạo dựng thêm sự hoành tráng của Phật Giáo Việt Nam.

 Đại Hội Cư Sĩ đã đưa ra 4 vấn đề mà, theo tôi, thiết nghĩ nếu chúng ta tìm được sự giải thích thỏa đáng, chắc chắn sẽ hoằng hóa được những vấn nạn bấy lâu nay của Phật Giáo Việt Nam.

 Với 4 vấn đề mà Đại Hội đưa ra, tôi xin phép được trình bày những suy nghĩ của tôi như một Phật tử, không theo thứ tự. Tôi muốn mang vấn đề thứ 2 và thứ 3 lên đầu thành 1 và 2. Vấn đề 1 và 4 sẽ thành 3 và 4.

Như vậy, vấn đề thứ 1 là :

  

1.  Hiện tình và viễn ảnh của Phật giáo Việt Nam trong nước và hải ngoại.

 

-Trong nước :  Từ sau tháng Tư 1975, những người Việt lưu vong hải ngoại thường nghe nói đến Phật giáo trong nước có rất nhiều sư “quốc doanh”. Sư “quốc doanh” là gì? Là những ông sư giả hiệu, là những cán bộ nhà nước Việt Cộng được lệnh giả làm sư, vào “tiếp thu” hoặc len lỏi trong các Chùa để kiểm soát và theo dõi sinh hoạt của các vị chân tu, tức là các vị sư thật. Có người sẽ thắc mắc: Tệ nạn này đến nay còn không ? 

Là một người viết văn làm thơ bằng tay phải, làm báo bằng tay trái như một nghề sinh sống, tôi đã từng tìm thấy một tấm hình màu rất đẹp trong bản tin của đài BBC, trong khi lựa tin cho tờ báo vào tuần lễ ngày 5 tháng 4 năm 2003. Tức là trước ngày Đại Hội hôm nay khoảng ba tuần. Trong hình, có đông những nhà sư rất trẻ, đắp y vàng, tay cầm cờ đỏ sao vàng. Chú thích bên dưới là: Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam hoạt động trong Mặt Trận Tổ Quốc (?)

 Rõ ràng, “tệ nạn sư quốc doanh” chắc chắn vẫn còn. Có thể, mức độ kiểm soát và đàn áp đã phải giảm bớt vì sự quan tâm của thế giới và đấu tranh của Phật giáo Việt Nam Hải Ngoại. Tuy nhiên, các “sư quốc doanh” và nhà nước Việt Cộng chẳng thể nào kiểm soát và quản chế được hoàn toàn những sinh hoạt thật sự của Phật giáo đồ. Các thầy như Huyền Quang, Quảng Độ, Trí Siêu, Tuệ Sĩ... và những nhà sư “linh hồn” của Phật Giáo Việt Nam khác, đã cùng các Phật tử kiên trì gìn giữ, phát huy đạo pháp trong tinh thần Vô Úy.

Nhiều kinh luận do các thầy trong nước biên dịch đã được phổ biến ra hải ngoại. Đồng thời, những sách khảo cứu về Phật học bằng ngoại ngữ cũng đã được các thầy và các Phật tử ở hải ngoại chuyển về trong nước. 

- Hải ngoại :  Sau gần 30 năm lưu xứ, Phật giáo Việt Nam ở hải ngoại đã bắt đầu trụ được hình tướng. Đã có những sinh hoạt đáng kể mà Đại Hội hôm nay là một thí dụ điển hình. Từng tự viện hay những Phật tự tôn nghiêm đã lần lượt được dựng lên: khắp các tiểu bang ở Hoa Kỳ, các thành phố lớn ở Pháp, Đức, Canada... Bất cứ đâu có người Việt lưu vong là có một ngôi chùa sớm muộn được dựng lên. Đó là công đức của quý thầy và quý Phật tử thiện tâm. 

* Viễn ảnh :  Như vậy, triển vọng và khả năng phát triển của Phật giáo Việt Nam trong cũng như ngoài nước rất sáng sũa. Vấn đề còn lại là: kỳ vọng này phải được quý thầy và toàn thể Phật tử trong cũng như ngoài nước đồng tâm hết sức tích cực góp tay. Và chúng ta sẽ góp tay như thế nào? Tôi sẽ xin trình bày ở phần sau.

 

 

2. Bối cảnh đất nước, khu vực thế giới có thể ảnh hưởng tiêu cực và tích cực đến Phật giáo Việt Nam trong tương lai gần cũng như xa. 

- Việt Nam Cộng Sản ngày nay, trong tình thế bắt buộc để sinh tồn đã phải mở cánh cửa về kinh doanh thương mại. Nhưng khi cánh cửa kinh tế đã mở thì tất cả những tiến bộ văn hóa, kỹ thuật hay học thuật từ khắp nơi, từ các quốc gia có giao thương hay không giao thương với Việt Nam Cộng Sản sẽ cùng lúc có cơ hội ùa vào, hoặc xâm nhập từ từ từng bước một. Ngành tin học tức Internet chắc chắn sẽ giữ vị thế cực kỳ quan trọng. Trong tương lai gần, Nhật Bản, Trung Quốc và Đài Loan đóng vai trò tích cực ảnh hưởng đến Phật giáo Việt Nam về mặt hình thức. Bọn họ sẽ dùng ngoại giao tôn giáo làm chiếc cầu để dễ dàng tạo ảnh hưởng nhân tâm mà dàn dựng căn nhà kinh tế của quốc gia họ trên đất nước chúng ta. Sẽ có những ngôi chùa Nhật, chùa Trung Quốc, chùa Đài Loan dựng lên đâu đó ở Sài gòn, Chợ Lớn, Nha Trang... Và những khám phá cũng như nghiên cứu mới mẽ về Phật học của các học giả Tây phương và nhất là Hoa Kỳ sẽ từng chút một, qua thông tin Internet và qua sự giao tiếp của các Phật tử trong với ngoài nước sẽ ảnh hưởng tiêu cực vào Phật giáo Việt Nam. Tuy nhiên, ở một tương lai xa, thế giới sẽ không còn bị ngăn chia bởi khu vực địa dư. Ngành tin học với Internet và những Website sẽ phá vỡ tất cả những biên giới, những giới hạn trong vấn đề chia sẻ kiến thức và khám phá mới trong mọi lãnh vực. Phật giáo, hiện nay là một tôn giáo được nhiều bậc trí giả và học giả khắp thế giới quan tâm. Phật giáo, được xem như một ngành học để trả lời những câu hỏi về đời sống và con người. Về khoa học, triết học và lịch sử. Như vậy, chắc chắn những đề tài tìm hiểu, tranh luận; hay những khám phá, những suy niệm mới về Phật giáo sẽ lần lượt được phóng lên Net để mời gọi sự chia sẻ, góp ý... Vấn đề là, Phật tử chúng ta phải cùng tâm niệm: Phật giáo Việt Nam chờ đón những ảnh hưởng, dù tích cực hay tiêu cực. Chờ đón trong tinh thần học hỏi nhưng gạn lọc. Muốn khẳng định được tinh thần này, tinh thần học hỏi nhưng gạn lọc một cách tỉnh thức và minh mẫn, chúng ta phải biết tự mỗi người trang bị cho chính mình và cùng trang bị cho nhau những hành trang cần thiết. Điều này, tôi xin trình bày ở phần dưới đây :  

 

3. Làm thế nào để củng cố và phát triển tín tâm cũng như tổ chức những lớp tu học thường xuyên, đặc biệt những nơi không có sự hướng dẫn của chư Tôn Đức ?

 - Thực ra, theo tôi, một người đã thực sự có tín tâm thì hai chữ củng cố không còn cần thiết. Đã tin bằng con tim của mình, tức là bằng sự sống, hơi thở của mình, bằng sự hiểu biết chân chính của mình, thì đó là niềm tin khởi từ chánh niệm, bất khả lay chuyển. Nhưng phát triển tín tâm thì vô cùng cần thiết! Vì đã đi đến chánh niệm là sắp bước vào chánh định. Là đã trải qua chánh tri kiến, để có chánh tư duy mà phát ra chánh ngữ. Tạo được chánh nghiệp để khẳng định chánh mạng trên con đường chánh tinh tấn rồi bước vào chánh niệm....

 Để phát triển tín tâm, tôi có hai đề nghị sau :

         - Những nơi có chùa, xin các thầy chú trọng hơn vào sinh hoạt Gia Đình Phật Tử. Mỗi cuối tuần hay trong các dịp lễ vía, khi các gia đình Phật tử tụ họp với nhau sau bài giảng của thầy, các bậc cha mẹ nên ngồi xuống với các em. Đặt câu hỏi với các em về bài giảng của thầy. Chia sẻ với các em và các bậc cha mẹ cũng cần cùng chia sẻ với nhau về bài giảng của thầy để sự hiểu biết mau tinh tấn hơn. Trường hợp có những câu hỏi từ các em hay của các bậc cha mẹ với nhau mà không có giải đáp thỏa đáng, nên tùy nghi một lúc nào thuận tiện quay lại hỏi thầy.

 - Trường hợp những Phật tử ở vào những địa phương không có chùa hoặc cách xa chùa: Nên tìm quen với những gia đình Phật tử khác lân cận cùng cảnh ngộ. Cùng nhau tạo một sinh hoạt chung mỗi tháng hoặc nếu được mỗi cuối tuần để cùng chia sẻ những suy nghĩ về Phật pháp trong tinh thần học hỏi tinh tấn.

 

- Đề nghị quan trọng :  Kính xin quý thầy nên thúc đẩy để lập một Website về Phật học. Hiện ở Melbourne, Australia, Tu Viện Quảng Đức đã có một Website Quangduc.com khá quy mô rất đáng ngợi ca. Website này có thực hiện những CD rom với các chủ đề như: Phật Học Cơ Bản, Thiền Học, Triết Học, Pháp Môn Niệm Phật, Truyện Ngắn, Thơ Ca, Danh Nhân, Phật Giáo Thế Giới, Phật Giáo và Nữ Giới v.v... để cho các Phật tử cầu học có thể thỉnh về để nghiên cứu.

 Tuy nhiên, Website Quangduc.com vẫn chưa có nhiều người biết và công trình này công đức không nhỏ nhưng vẫn chưa phải là một công trình đại quy mô.

Website Phật Học mà tôi đề nghị sẽ có tầm vóc quảng bá, vừa đại chúng vừa chuyên biệt thâm sâu hơn. Website Phật Học sẽ do một số thầy và mời những học giả , trí giả về Phật học phụ trách. Theo hiểu biết của tôi, hiện nay chúng ta đã có những tu sĩ và cư sĩ Phật Giáo Việt Nam tốt nghiệp về Phật học ở những trường danh tiếng trên thế giới. Họ đã trở thành những học giả về Phật học của thế giới. Họ viết sách khảo cứu về Phật giáo cho giới nghiên cứu Phật giáo khắp thế giới sử dụng. Website Phật học sẽ đưa ra những bài giảng, bài viết về những đề tài Phật học từ dễ tới cao cấp. Website cũng làm nhiệm vụ trả lời tất cả những câu hỏi về Phật pháp, về kinh luật của Phật giáo....

 Một bài giảng hay sẽ giúp cho không biết bao nhiêu Phật tử đang cầu học. Một câu hỏi được trả lời tường tận tùy theo trình độ sẽ giúp cho những Phật tử khác cùng trình độ với người hỏi được tinh tấn. Khuyến khích và hướng dẫn chư Phật tử đọc và cách đọc những kinh sách. Khuyến khích và hướng dẫn cách áp dụng những điển cố từ kinh sách, những áo nghĩa từ kinh sách vào đời sống thường nhật. Tập cho từng Phật tử cách sống tu học trong đời sống bình thường. Các cư sĩ có kiến thức cao giúp cho những Phật tử ít hiểu biết hơn mình. Người chỉ dẫn cũng như người được chỉ dẫn phải trong tinh thần cởi mở vô ngại, không tị hiềm.

Tôi tin rằng, Website Phật học này, nếu có được sự góp tay tích cực của quý thầy cũng như quý Cư sĩ Phật tử, quý học giả và trí giả Phật giáo, mỗi người tùy phương tiện thiện xảo và khả năng thiện xảo của mình, sẽ là công đức vô lượng trong sự hoằng hóa và phát triển của Phật Giáo Việt Nam trong tương lai.  

 

4. Cách nhìn và cách ứng xử của người Phật tử như thế nào để giữ được tín tâm, phát huy được Đạo pháp, xây dựng tự do dân chủ cho đất nước dân tộc. 

-Đem được cách sống tu học vào đời sống bình thường, như ở một phần trên tôi đã trình bày, là người Phật tử chắc chắn phát triển được tín tâm theo sự tinh tiến của tu học. Tinh tiến trong sự tu học từng ngày trong đời sống bình thường, là đã sống Đạo giữa Đời. Là đã mang Đạo pháp phát huy từng giây phút trong những giao tiếp hằng ngày. Những giao tiếp trong tình thân thuộc gia quyến, bạn hữu và ngay cả trong công việc làm với những người mới gặp lần đầu. 

Tu tập cho bản thân được cách sống Đạo giữa Đời, tức là đã đem tự thân bước được một bước tiến lớn trên đường tu học. Có khác chi trong Thập Ngưu Đồ đã thỏng tay bước vào Chợ.  

Nếu từng cá nhân đã làm được công việc này, công việc thong dong sống Đạo giữa Đời, thì lúc đó sẽ không còn bất cứ chướng ngại nào có thể cản trở tất cả Phật tử cùng nắm tay nhau để phát huy cái tinh thần tự do dân chủ để hướng về dân tộc đất nước. Người Việt chúng ta từ bấy lâu nay thường thảm thiết cùng nhau kêu gọi đoàn kết. Chúng ta phải thảm thiết kêu gọi đoàn kết vì hầu hết chúng ta luôn ẩn tàng trong mỗi con người một tinh thần chia rẽ cực đoan mà lắm khi chúng ta không biết điều đó! Mỗi con người khư khư ôm giữ cái “ngã”, cái “tôi” của mình một cách cật lực. Và cùng lúc kêu lên rằng sao mọi người chia rẽ quá, hãy đoàn kết lại đi. Ngay trong các cư sĩ, các Phật tử với nhau, và thậm chí cho tôi xin lỗi phải nói thật là trong chư Tôn đức các thầy, cũng thường có những tị nạnh không cần thiết, thì làm sao phát triển và hoằng hóa được Phật giáo, để tiến tới toàn thể Phật tử cùng nhau xây dựng cho tự do, dân chủ của đất nước !

 Điều không thể chối cãi là Phật giáo đóng vai trò hết sức quan trọng trong tiến trình phát huy và xây dựng đất nước kịp theo đà tiến của văn minh thế giới. Nhưng để hoàn tất vai trò đó, không phải chúng ta chỉ ngồi yên mà chờ đợi sự viên mãn như một thứ phép lạ. Chúng ta phải tranh đấu, tu học tự bản thân để rồi cùng nhau tranh đấu, xây dựng cho đất nước, dân tộc.

 Chúng ta phải có cái nhìn được mở rộng từ tấm lòng, và đem tấm lòng ứng xử với nhau. Chúng ta phải có cái nhìn vào thế giới với tinh thần khát khao cầu học, để ứng xử với thế giới bằng cung cách những người trí tuệ.

  

* Tổng luận :  Kính thưa Quý Thầy và Quý Đạo Hữu,

 Chúng ta đang sống vào những năm cuối thập niên thứ năm của thế kỷ 26 Phật giáo. Và theo Thiền Uyển Tập Anh thì Phật Giáo Việt Nam đã có một hệ thống khá hoàn hảo với chùa chiền, tăng sĩ và cư sĩ Phật tử vào những năm đầu của thế kỷ thứ 3 sau dương lịch, tức là cách đây gần 18 thế kỷ. Phật giáo Việt Nam cần được phát triển đúng chiều dày lịch sử và chiều sâu tâm thức. Cần được phục hoạt đầy đủ những nét đặc thù vốn có của Phật Giáo Việt Nam, để sau đó là triển khai những tinh hoa của Phật giáo dân tộc cùng lúc khế hiệp với những tinh hoa Phật giáo khắp thế giới mà chúng ta thấy cần thiết phải học hỏi và tu bổ cho Phật Giáo Việt Nam. 

Rất nhiều những kinh luật chưa được dịch ra Việt ngữ mà đã có bản dịch bằng Anh, Pháp, Nhật, Hoa ngữ. Quý thầy, quý trí giả, học giả Phật học người Việt nên dịch những bộ kinh luật này ra Việt ngữ. Để cho những Phật tử cầu học mà không có khả năng ngoại ngữ có thể tìm học. Quý thầy, quý trí giả, học giả Phật học Việt Nam cũng nên viết những bài thuyết giảng về những đề tài chuyên biệt cho những Phật tử có trình độ tìm hiểu thêm...  

Tóm lại, nhu cầu tu học của các cư sĩ Phật tử rất cần thiết cho tương lai Phật Giáo Việt Nam, trong nước cũng như ở hải ngoại. 

Tôi xin dứt lời ở đây, mong rằng nếu bài nói chuyện này có những điều gì làm phật lòng bất cứ người nào trong quý vị, cũng sẽ được từ bi hỉ xả trong tinh thần con Phật.

 Nam Mô A Di Đà Phật

 Cầu xin chư Phật độ trì cho tương lai đất nước Việt Nam và Phật giáo Việt Nam.

 

 

 

Chú thích :

 

1.Lê Mạnh Thát. Lịch Sử Phật Giáo VN, tập 1; Từ Khởi Nguyên Đến Thời Lý Nam Đế. NXB Thuận Hóa, Huế 1999. Trang 11-12.

2. Như trên. Trang 13.