KHÓA TU PHẬT PHÁP MÙA THU

- CON ĐƯỜNG BỒ TÁT ĐẠO

Diệu Trang

8 giờ 45 phút sáng, thứ sáu ngày 19-10, tại chùa Pháp Vân, chiếc xe bus chở 40 phật tử bắt đầu lăn bánh, trực chỉ tu viện Phổ Đà Sơn, Ottawa, nơi tổ chức khóa tu Phật Pháp mùa thu năm nay, do Hội Thân Hữu Già Lam đứng ra tổ chức, nhằm tạo điều kiện tu học theo giáo pháp của Đức Phật cho đại chúng phật tử khắp nơi.

Xe lăn bánh dưới làn mưa thu, chầm chậm trên phố đông đúc ồn ào, rồi bon bon trên xa lộ, lướt qua hàng loạt đồi thông xanh bất khuất và rừng phong đầy màu sắc dọc hai bên đường. Sáng nay trời mưa, nhưng thời tiết thật ấm, dù đã chính thức bước vào thu. Cảnh vật lui dần qua khung cửa kính đang nhạt nhòa nước mưa. Qua lớp kính mờ mờ bởi hơi nước đọng lại, cảnh thu thật đẹp nhưng quá buồn.

Tu viện nằm trên một triền núi cao, dốc quanh, thoai thoải, cùng với thời tiết như thế này nên mãi đến gần 5 giờ chiều mới tới Phổ Đà Sơn. Hành lý nhanh chóng được chuyển lên dãy an cư dưới trời chiều mưa tầm tã. Phân bố phòng ốc. Mỗi phòng thật tiện nghi, một phòng gồm 4-5 người, có giường, có phòng vệ sinh riêng, lò sưởi... Hai dãy an cư trên con dốc nhỏ, nằm riêng biệt với khu trai đường và chánh điện, nhưng rất gần, không xa.

7 giờ chiều Phật tử tập trung tại chánh điện để bắt đầu làm lễ khai mạc khóa tu học 3 ngày. Với sự quang lâm của các Hòa Thượng Nguyên Hạnh (đến từ Texas, Hoa kỳ), Thượng Tọa Nguyên Siêu (đến từ California, Hoa kỳ), Trí Thành (từ Toronto) và Thầy Bổn Đạt, trụ trì tu viện Phổ Đà Sơn; cùng hai vị cư sĩ Tâm Huy (giáo sư Huỳnh Kim Quang) và Tâm Quang (nhà văn Vĩnh Hảo). Chánh điện ấm cúng với hơn 60 Phật tử đến từ chùa Báo Ân (Orlando), Montreal, chùa Pháp Vân (Toronto) và các vùng phụ cận. Lễ Phật cầu nguyện được bắt đầu sau vài lời của thầy Bổn Đạt, vị trụ trì tu viện Phổ Đà Sơn đứng ra đảm trách khóa tu này. Sau đó là buổi pháp thoại của Hòa Thượng Nguyên Hạnh. Chủ đề của khóa tu lần này là Con Đường Bồ Tát Đạo. Thầy luôn mở đầu bằng một mẫu chuyện cụ thể rồi dẫn nhập vào chủ đề chính rất tự nhiên. Trước tiên Thầy nhắc nhở phật tử hãy nhớ rằng Đạo là cội nguồn nên cần phải gìn giữ dù trong bất cứ hoàn cảnh nào. Hạt giống bồ đề tâm luôn có trong mỗi người. Nhưng vì bị mê lầm che lấp nên không phát triển. Vậy nên, hãy cầu xin một chút từ bi để xoa dịu nỗi đau của chính mình và của chúng sinh, chỉ một chút từ bi thôi sẽ xoa dịu biết bao cuộc sống đang bị thiêu cháy bởi hận thù...Và hãy xin một chút trí tuệ để thấu hiểu nguồn gốc của sự khổ đau. Sự khổ đau thì vô cùng vô tận, cho nên giáo pháp của Phật cũng vô tận vô cùng, sâu thẳm, bao la. Nhưng không phải vì thế mà ta chỉ làm những việc to lớn, siêu nhiên cho cân bằng xứng đáng với giáo pháp thâm sâu vi diệu. Mà, hãy bắt đầu bằng một hành động, lời nói, ý nghĩ thật bình thường, nhỏ nhoi trong cuộc sống hàng ngày vốn vô thường biến đổi này. Chia sẻ một manh áo cho người đang lạnh lẽo, một chén cơm cho kẻ đang đói lòng, một lời an ủi, khuyên răn đúng lúc cho một người đang tuyệt vọng... Những việc làm nhỏ nhoi, tầm thường ấy gọi là hành động của Bồ Tát. Mục tiêu tối hậu của Bồ Tát hạnh là: thành Phật. Thế nên, con đường duy nhất để thành Phật là con đường Bồ Tát Đạo.

9 giờ đêm, tọa thiền trong 15 phút. Mưa vẫn còn tầm tã rơi bên ngoài, ngồi thiền mà vẫn cảm nhận được bằng đôi tai. Trong những phút tĩnh lặng tọa thiền hay niệm Phật của đại chúng, tưởng chừng chỉ cần ngồi im, không quán tưởng tư duy gì hết, lòng vẫn thanh tịnh khi lắng đọng nghe tiếng mưa rơi.

5 giờ sáng thứ bảy, thức chúng. Trời chưa sáng hẳn. Thời tiết không lạnh lắm, nhưng gió. Sương sớm đọng trên rừng lá. Tiếng chuông đại hồng chung vang vang trong không trung lúc trời còn mờ tối. Tiếng chuông ngân nga, tĩnh lặng, len lỏi theo chiều ngang, để đi ngang cõi người, xuyên qua vách núi, kẽ lá, len lỏi vào cõi u minh tăm tối... Khung cảnh này, gợi nhớ hai bài kệ thỉnh chuông và nghe chuông sau:

Nguyện thử chung thinh siêu pháp giới

Thiết vi u ám tất giai văn

Văn trần thanh tịnh chứng viên thông

Nhất thiết chúng sanh thành chánh giác

Văn chung thinh

Phiền não khinh

Trí tuệ trưởng

Bồ Đề sanh

Ly địa ngục

Xuất hỏa khanh

Nguyện thành Phật

Độ chúng sanh.

5 giờ 30 là giờ tọa thiền và công phu sáng, rồi tảo thực. Sau đó thiền hành tự do dưới rừng phong vàng rực, giăng khắp lối. Từ trên đồi cao, nơi bức tôn tượng Mẹ Quán Thế Âm tự tại giữa núi rừng, thoáng nhìn ra nơi xa bao la bên dưới, thấy vô cùng vô tận, trùng trùng cây đủ sắc màu hiên ngang, vút thẳng lên trời cao, có một mái nhà bơ vơ bên dòng sông êm đềm gợn nhẹ sóng bởi gió thu vi vu từ núi rừng thơ mộng. Mọi xô bồ, ồn ào, náo nhiệt của cuộc sống hàng ngày như tan biến.

Sau những khoảnh khắc ấy, tâm tư Phật tử như lắng dịu, để tiếp tục doãn nạp bài pháp thứ hai của TT Nguyên Hạnh, lúc 8:30. Chủ đề sáng nay là: ý nghĩa của bài chuyển pháp luân đầu tiên của đức Phật. Mở đầu bài pháp bằng hai cực đoan và con đường Trung Đạo, đó là Con Đường Bát Chánh Đạo. Tiếp theo Đức Phật giảng đến Tứ Diệu Đế. Hẳn có lý do khi HT chọn chủ đề ấy. Vì ngay sau bài thuyết giảng này là nghi thức An Vị Phật tại vườn Lộc Uyển. Dẫu biết là đề tài không mới, nhưng đại chúng hết sức tập trung lắng nghe trong sự trang nghiêm. Bởi vì Phật tử hiểu rằng Giáo Pháp không phải chỉ nghe một lần là đủ, huống chi TT thu hút thính chúng bằng những ngôn từ rõ ràng truyền cảm, gieo vào lòng Phật tử niềm kiên cố với Đạo Pháp. Cuối bài giảng có những câu hỏi được nêu ra từ phía Phật tử được TT trả lời rốt ráo.

9giờ 30: Lễ An Vị Đức Bổn Sư tại vườn Lộc Uyển được bắt đầu tại chánh điện bằng thời kinh nguyện cầu. Tất cả các chư tôn đức và phật tử đều có mặt. Sau đó kinh hành từ chánh điện xuống vườn Lộc Uyển, kinh hành 3 vòng quanh vườn. Vườn Lộc Uyển nằm dốc trên một đồi non không cao. Từ đây nhìn xuống thấy Tôn tượng Mẹ Quan Thế Âm đứng vững phía dưới xa xa. Và cũng từ đây ta có thể thấy bao quát khung cảnh của tu viện Phổ Đà Sơn được rừng cây bao bọc, che chắn, nhưng rất thoáng. Khí trời se lạnh. Gió vi vút trong không trung để gọi một trận mưa lá trút xuống vườn. Tiếng xào xạc của những bước chân trên thảm lá vàng. Tất cả cất cao câu niệm Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật trong suốt thời gian kinh hành. Tất cả như tạo nên một bản nhạc của đất trời, khiến buổi lễ càng trở nên mầu nhiệm. Nắng? Có nắng không nhỉ mà sao nghe ấm cả cõi lòng. Tôn tượng đức Bổn sư và năm anh em Kiều Trần Như trang nghiêm ngồi đó, mỉm cười, nụ cười ban trải niềm hạnh phúc vô biên.

Lễ hoàn mãn. Chư Tôn đức cùng phật tử cùng chụp hình lưu niệm. Tuy nhiên có một tấm hình mãi không phai trong tâm khảm của mỗi học viên trong khóa tu này. Rồi sau này, mỗi khi dạo quanh khu vườn Lộc Uyển, gợi nhớ đến bài pháp đầu tiên của Đức Phật - kinh Chuyển Pháp Luân.

11 giờ 30, thọ trai, sau đó có một giờ để chỉ tịnh. Không một học viên nào không dùng thời gian chỉ tịnh này để dạo quanh rừng núi của Thầy Bổn Đạt. Đẹp! Đẹp quá! Đẹp thật! Đẹp vô cùng! Đẹp tựa như tranh!.. Hầu như ai cũng phải thốt lên như thế. Có một cái hồ được gọi là hồ Bát Chánh Đạo. Hồ nằm khuất sau hai dãy an cư. Trời không mưa, cũng không nắng, nhưng có chút gió nên làm khung cảnh nơi đây như một cõi mơ hồ nào đó. Sát mé hồ có bức tượng trắng tinh của Mẹ Quán Thế Âm tự tại, có ngọn tháp hải đăng nhỏ. Giữa hồ có hai hòn đá trắng và đen tượng trưng cho thiện và ác. Dưới hồ có cá, có loài thủy sinh hoa sen, nhưng rất tiếc mùa thu lạnh hoa không còn, chỉ thấy lá và búp xanh vươn cao khỏi mặt nước. Chung quanh trên bờ có bốn trụ chia đều ở bốn gốc tượng trưng cho tứ đại giai không. Chiếc cầu nhỏ, ngắn nối liền bờ với mái chòi chòm ra giữa mặt hồ. Nhà thủy tạ như một gác chuông không vách, có tám cạnh, biểu tượng cho Bát Chánh Đạo. Nơi đây là nơi lý tưởng để ngắm cảnh thơ mộng của núi rừng. Ban ngày ngắm lá vàng rơi, đêm về ngắm trăng sao cùng gió mát, một tách trà nhỏ trên tay... Ôi còn gì tuyệt hơn như thế. Hồ được bao quanh bởi một rừng cây vàng rực. Lá vàng giăng trải khắp nơi: trên cây, dưới đất, trên mặt hồ, trên thảm cỏ, trên mái che... Có lá nghịch ngợm đậu cả trên vai trên tóc...

Vài giọt mưa lất phất rơi, cũng là lúc đến giờ tập họp tại chánh điện, chuẩn bị cho giờ thuyết giảng của Giáo sư Huỳnh Kim Quang (cư sĩ Tâm Huy) vào lúc 2 giờ chiều. Giáo sư nói về con đường Bồ Tát đạo bằng cách dùng hình ảnh của của vị cư sĩ Bồ Tát ngày xưa Duy Ma Cật.

5 giờ công phu chiều, tiểu thực.

7 giờ tối là giờ pháp thoại của nhà văn Vĩnh Hảo (cư sĩ Tâm Quang). Vì là một cư sĩ tại gia nên nhà văn dùng những ví dụ xảy ra trong cuộc sống hàng ngày để truyền đạt về tấm lòng của Bồ Tát. Bất cứ sự việc nào xảy ra hàng ngày cũng đều có thể khiến lòng phát nguyện, khởi lên từ cái tâm bồ đề sẵn có. Bồ Tát không ở nơi nào cao xa, hay khó thực hiện, mà Bồ Tát ở ngay trong chính cuộc sống vô thường này, mà ta thường gọi là Bồ Tát giữa đời thường là như thế. Hãy tin là mình có thể làm được. Cuối bài thuyết giảng có vài câu hỏi mà học viên thắc mắc, được nhà văn trả lời một cách tường tận, rõ ràng.

9 giờ 30, tại chánh điện, đêm thiền trà bắt đầu với sự tham gia của TT Nguyên Siêu, TT Trí Thành, TT Bổn Đạt, sư cô Chúc Minh và Đàm Khiết, cùng hai vị cư sĩ Tâm Huy, Tâm Quang và tất cả học viên. Rất tiếc về việc HT Nguyên Hạnh có phật sự tại địa phương gấp nên đã không có mặt trong đêm thiền trà ấm cúng đạo vị mà cũng thật vui rộn thoải mái này.

Trong ánh đèn mờ mờ, học viên đứng chấp tay cung nghinh chư tôn đức vào chánh điện. Vẫn trong ánh sáng huyền ảo ấy, TT Bổn Đạt nhẹ gõ vào chuông đồng, tiếng chuông vang vang vọng đều cả chánh điện ấm cúng, len lỏi vào từng tâm hồn, Thầy cất giọng trầm ấm ngâm bài kệ:

Lắng lòng nghe, lắng lòng nghe,

Tiếng chuông huyền diệu đưa về nhất tâm

Ba nghiệp lắng thanh tịnh, gởi lòng theo tiếng chuông,

Nguyện người nghe tỉnh thức, vượt thoát nẻo luân hồi

Nghe chuông, phiền não tan mây khói

Trí lặng, Tâm an, miệng mỉm cười

Hơi thở nương chuông về chánh niệm

Vườn Tâm hoa Tuệ nở muôn phương.

Tiếng chuông thức tỉnh lan xa mãi

Thử hỏi hồn ai đã tỉnh chưa?

Hỡi ai lạc bước mau dừng lại

Lắng tiếng chuông ngân, lắng não phiền.

Chư vị tăng ni cùng học viên chấp tay lắng lòng nghe. Không một tiếng động. Chánh điện im phăng phắc. Thật trang nghiêm, thanh tịnh, nhưng cũng thật ấm cúng. Tiếp theo Thấy ngâm bài Thiền Trà, lời của Thiền sư Nhất Hạnh:

Chén trà trong hai tay
Chánh niệm nâng tròn đầy
Thân và tâm an trú
Bây giờ và ở đây

Khi uống chén nước trong
Ta nhớ nguồn nhớ cội
Khi nhấp miếng trà thơm
Hỏi nước đến từ đâu

Nước từ nguồn suối cao
Nước từ lòng đất sâu
Nước mầu nhiệm tuôn chảy
Ơn nước luôn tràn đầy

Nước từ nguồn suối cao
Nước từ lòng đất sâu
Nước mầu nhiệm tuôn chảy
Ơn nước luôn tràn đầy.

Dứt bài này, Thầy nói về cách thức làm trà cũng như ý nghĩa của đêm thiền trà này.

Thầy Nguyên Siêu tiếp nối bằng một bài thơ của Thiền sư Tuệ Sỹ, bài Mưa Cao Nguyên.

Một con én một đoạn đường lây lất

Một đêm dài nghe thác đổ trên cao

Ta bước vội qua dòng sông biền biệt

Đợi mưa dầm trong cánh bướm xôn xao

Bóng ma gọi tên người mỗi sáng

Từng ngày qua từng tiếng vu vơ

Mưa xanh lên tóc huyền sương nặng

Trong giấc mơ lá dạt xa bờ.

Người đứng mãi giữa lòng sông nhuộm nắng

Kể chuyện gì nơi ngày cũ xa xưa

Con bướm nhỏ đi về trong cánh mỏng

Nhưng về đâu một chiếc lá xa mùa

Năm tháng vẫn như nụ cười trong mộng

Người mãi đi như nước chảy xa nguồn

Bờ bến lạ chút tự tình với bóng

Mây lạc loài ôi tóc cũ ngàn năm.

Là một Phật tử sơ cơ, vậy mà người viết vẫn cảm được một điều gì đó từ lời thơ của Thầy. Chỉ một chút thôi, để hiểu Thầy hơn, thương Thầy hơn. Lời thơ điêu luyện, có lúc đơn sơ bình dị, nhưng ý thì lúc nào cũng thâm sâu mà người viết không thể nào hiểu hết được. Trong không khí này, hoàn cảnh đầy hương vị đạo nơi đây, không biết đêm nay, đợt gió ngoài kia có chuyển những tấm lòng ngưỡng mộ và tôn kính này đến với Thầy hay không?

Thầy Trí thành thay đổi không khí bằng một câu chuyện vui. Đạo tràng được một tràng cười thoải mái, nhưng không làm mất đi không khí trang nghiêm thường lệ của chốn thiền môn. Xin được tiết lộ một chút, thầy không được khỏe mấy hôm nay, nhưng vẫn gắng có mặt trong ba ngày của khóa tu này để làm thêm ấm lòng phật tử.

Đến lượt phía học viên đáp lễ lại phần giao lưu một cách sôi nổi, nhiệt tình bằng những bài thơ tự làm lấy. Có người ngâm, có người đọc, có người góp vui bằng giọng hò miền nam, bằng điệu bài chòi miền trung.

Những tràng pháo tay sau mỗi bài ngâm, sau mỗi giọng hát đã làm chánh điện rộn rã, vui tươi trong không khí đầy đạo vị, hòa hợp. Bên ngoài gió đập vào khung cửa sổ bằng kính, lá vàng rơi xuống, ghé vào thành cửa kính rồi nằm đó. Hình như… hình như thiên nhiên cũng muốn tham gia vào đêm thiền trà này?

Vì thời tiết cứ hay mưa, nên khóa tu muà thu năm nay không có lửa trại như khóa tu mùa thu năm ngoái (trong rừng phong do thầy Tâm Hòa tổ chức) nhưng thay vào đó là đêm thiền trà thật ấn tượng và không dễ quên trong lòng mỗi học viên.

Mãi hơn 11 giờ đêm mới kết thúc trong niềm hoan hỷ, an lạc, dù có chút tiếc nuối. Chắc chắn tất cả đều sẽ có một đêm nay ngon giấc.

Chủ nhật, 5 giờ trời chưa sáng, trong sương sớm của một ngày thu, vẫn tiếng chuông vang vang trong thinh không, núi rừng, len lỏi vào cõi u minh để phá tan tăm tối. Thời công phu sáng bắt đầu như thường nhật, sau đó thì tảo thực, rồi chấp tác.

8:30 nắng ấm lên, là thời pháp thoại của TT Nguyên Siêu. Tất cả các thời pháp thoại của khóa tu ba ngày đều nói về một chủ đề chính duy nhất là con đường của Bồ Tát. Bài giảng kéo dài hơn hai giờ đồng hồ. Không khí sôi động, thoải mái, tự nhiên, thân thiết, vì các học viên tự nhiên hỏi và ý kiến trong khi Thầy giảng. Đây là điểm khác biệt hiếm thấy so với các thời thuyết giảng khác là giảng sư giảng xong thì học viên mới đặt câu hỏi. Trong suốt thời gian đầu, ai nấy cũng hoan hỷ cười tươi với bài giảng thật hay của Thầy. Vậy mà đến lúc thượng tọa cho những lời kết, không chỉ riêng người viết mà tất cả học viên phật tử đều đã rơi lệ. Thầy nhắn gửi cũng như mong mỏi nơi học viên giữa cuộc sống vô thường này. Hãy thương nhau đi, vì có thương nhau mới kính trọng nhau, mới bảo bọc nhau, dựa dẫm nhau, cùng chia sẻ và coi nhau như anh chị em trong gia đình. Có thương nhau mới thấu hiểu sự khổ đau của nhau, thấy sự sống chết, bất hạnh, niềm đau của người khác như của chính mình... Tất cả đứng dậy, chấp tay nhắm mắt nhẩm câu "Chúng sinh vô biên thệ nguyện độ. Phiền não vô biên thệ nguyện đoạn. Pháp môn vô lượng thệ nguyện học. Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành" mà nước mắt còn lăn dài trên má...

11:30 Bắt đầu lễ cúng ngọ và cầu siêu dưới sự chứng minh của TT Nguyên Siêu, TT Trí Thành, TT Bổn Đạt. Rồi các Thầy thay nhau ban bố đạo từ. Các Thầy nhắn nhủ học viên tinh tấn trên con đường tu tập, để không phụ lòng của các vị giáo thọ, cũng như của Tam Bảo. Phật tử Phạm Hùng đại diện tất cả học viên đọc lời tri ân đến các bậc giảng sư. Các Thầy và Phật tử lắng lòng nghe mà không khỏi bùi ngùi trước giờ phút cuối cùng này.

Sau lễ Bế Mạc, tất cả xuống trai đường cúng dường trai tăng. Cám ơn ban trai soạn đã cúng dường những bữa ăn thật ngon miệng trong ba ngày tu học qua. Nhờ đã chuẩn bị sắp xếp đồ đạt trước, nên ngay sau giờ thọ trai, tất cả hành lý nhanh chóng được đưa lên xe.

Ba ngày tu học ngắn ngủi qua nhanh, học viên chia tay nhau, chia tay quý thầy, chia tay rừng núi ngập lá vàng của Thầy Bổn Đạt. 2 giờ chiều chiếc xe lăn bánh, để lại sau lưng một vùng trời kỷ niệm bên mái Phổ Đà Sơn. Kỷ niệm đượm tình đồng đạo, một kỷ niệm vừa có thể để lại, vừa có thể mang đi.

Rời tu viện trong niềm an lạc và hạnh phúc, lòng nguyện mang những gì đã tiếp nhận trong ba ngày qua làm hành trang cho cuộc sống vô thường biến đổi. Nguyện làm những phật tử tại gia theo đúng tinh thần Bồ Tát Đạo mà khóa tu này đã chủ trương. Ngoái đầu nhìn lại tu viện lần cuối, chợt cảm nhận niềm hạnh phúc khi thấy tôn tượng Mẹ Quán Âm đứng vững trên cao, giữa trời thu gió lộng.

Bên ngoài khung cửa sổ nhỏ, rừng cây đang trôi dần, trôi dần. Nắng ấm đã lên cao, không còn phân biệt đâu là màu nắng, đâu là màu lá nữa... Có lẽ vì người viết chỉ thấy duy nhất ánh đạo vàng?

(cảm tác từ khóa tu Phật pháp mùa thu tại Phổ Đà Sơn, Ottawa, Canada, 19-21 tháng 10, 2007)

Trở về