Buổi chiều “Nhạc trong thơ Tuệ Sỹ” nh́n dưới góc cạnh văn hóa, nghệ thuật
Diệu Trân
Những bức tranh mầu sắc hài ḥa, những chậu cây bonsai uốn nắn công phu được viện chủ chùa Bảo Quang- Thượng Tọa Thích Quảng Thanh- tự tay tŕnh bày, trang trí pḥng hội “Nhạc trong thơ Tuệ Sỹ” để sẵn sàng gửi tới đồng hương, Phật tử Nam Cali và khán thính giả khắp năm châu sẽ dự buổi sinh hoạt mang tính chất văn hóa, nghệ thuật này trên mạng lưới toàn cầu qua diễn đàn Paltalk, room “Thơ nhạc Thích Tuệ Sỹ”, ngày 15 tháng 4 năm 2006 tại chùa Bảo Quang, thành phố Santa Ana, miền Nam California Hoa Kỳ.
Buổi sinh hoạt được khai mạc đúng giờ- một điểm son của ban tổ chức- với khán thính giả đă đầy ắp pḥng hội. Hệ thống âm thanh, lập tức được set-up ngoài hành lang để đồng bào đến trễ có thể nghe được diễn tiến bên trong.
Điều hợp chương tŕnh là Diệu Trân và Bảo Long mà ngay những giây phút đầu tiên đă gây xúc động tới cử tọa khi Diệu Trân chia xẻ:
- Hai tuần lễ trước đây, tức là ngày 1 tháng tư, 2006 vừa qua, Thượng Tọa Thích Nguyên Siêu, trụ tŕ chùa Phật Đà, San Diego, đă vượt hơn mười ngàn dặm, sang Paris, thủ đô Pháp quốc thể theo lời mời của ban tổ chức để dự lễ kỷ niệm sinh nhật thứ 63 của Thiền sư Tuệ Sỹ. Vượt muôn dặm trùng dương để chỉ được nói đôi lời về vị Thầy khả kính mà Thượng Tọa hết ḷng kính quư. Sự kiện này đă làm nức ḷng và gây xúc động sâu xa tới đồng hương, Phật tử phương trời Âu, nhất là khi Thượng Tọa trao món quà sinh nhật tinh thần tới tận tay bà Phạm Thị Hợi, em gái Thiền sư Tuệ Sỹ, th́ toàn thể hội trường đă như cùng ngưng đọng trong giây phút đó.
Hôm nay, trong không khí ấm áp của miền Nam California Hoa Kỳ, Thượng Tọa Thích Nguyên Siêu lại bày tỏ tấm ḷng của Thầy đối với sư phụ. Bài thuyết tŕnh được Thầy soạn công phu khác với h́nh thức những lời bộc phát tự tâm tư khi Thầy chia xẻ với đồng bào bên trời Âu. Bài thuyết tŕnh này không phải chỉ là sự tôn kính của một đệ tử đối với sư phụ của ḿnh mà c̣n là một thông điệp của Thiền sư Tuệ Sỹ nhắn gửi tới mọi tầng lớp người Việt trong và ngoài nước, đang cùng dự buổi sinh hoạt trên mạng lưới toàn cầu. Chúng ta có thể nhận ra điều đó khi Thượng Tọa Thích Nguyên Siêu trích dẫn những phần cô đọng từ những bài viết của Thiền sư Tuệ Sỹ, tâm sự với thế hệ trẻ:
“Các con hăy tự hào, với niềm tự hào trong trắng và vô tư của tuổi trẻ, từ thời điểm cột mốc này, đă một lần và măi măi đứng thẳng trên đôi chân của chính ḿnh, bằng đôi mắt trí tuệ và hùng lực mà nh́n thẳng, không khiếp sợ vào quyền lực xấu ác của thế gian, tự định hướng đi cho bản thân để làm những việc cần làm cho chính ḿnh và cho mọi người.”
Hoặc những lời Thiền sư nhắn nhủ với thế hệ kế thừa:
“ Nhẫn nhịn đời nhưng không để cho quyền lực đen tối của đời sai sử. Tùy thuận thế gian nhưng không tự đánh ch́m trong ṿng xoáy ô trược của thế gian. Các con hăy tự rèn luyện cho ḿnh một tín tâm bất hoại, một đức tính dũng mănh vô úy, nỗ lực tự huân tập trí tuệ bằng văn, tư, tu, để nh́n rơ sự tướng chân, ngụy, để thấy và biết rơ ḿnh đang ở đâu, đang đi về đâu, không nhắm mắt phóng càn theo cỗ xe lộng lẫy bên ngoài nhưng rệu ră bên trong, đang lao xuống dốc dài không định hướng.”
Những lời nói đầy Từ Bi nhưng chuyên chở chất ngất Trí Dũng này của Thiền sư Tuệ Sỹ là ánh dương rực rỡ rọi vào màn đêm u tối, đêm của tuyệt vọng, bi thương, của cuồng nộ, của đường cùng, khi toàn quê hương bị nhuộm đỏ. Sức mạnh vô song của lặng thầm Bát Nhă tỏa ra từ vị Thiền sư khắc khổ CHƯA TỪNG NGƯNG THUYẾT PHÁP BẰNG CHÍNH BẢN THÂN M̀NH, đă đánh thức bao con tim ủ dột để h́nh thành những đoàn lữ hành ĐỐT ĐUỐC LÊN MÀ ĐI.
Bốn mươi chín năm, áo vải, chân trần, Đức Phật đă đi tới tất cả những nơi có thể đi, đă nói tất cả những lời có thể nói để trao truyền Đạo Giác Ngộ giúp thế nhân thoát khỏi vô minh, đến bờ giải thoát. Ấy thế mà trước phút nhập Niết Bàn, Đức Thế Tôn lại tuyên bố “49 năm qua, ta chưa nói lời nào”. Vậy, hàng con Phật phải hiểu ra sao ? Tất nhiên, không phải là chỉ nghe qua ngôn ngữ từ lời nói đó mà phải hiểu ngôn từ bằng tinh thần Bát Nhă.
Ngày nay, khi nh́n những Trưởng Tử Như Lai đang đi trên con đường Phật dạy, chúng ta cũng phải vận dụng “Sắc tức thị không; không tức thị sắc” mới có thể nh́n ra phần nào, đâu là “Thọ, tưởng, hành, thức, diệc phục như thị.” Như thị là như thế nào? Thượng Tọa Thích Nguyên Siêu lại trích dẫn một câu trong bài viết “Một khía cạnh của vấn đề nhân quyền tại Việt Nam - Tham nhũng, một quốc nạn”, trong đó, Thiền sư Tuệ Sỹ đă viết:
“Hoàn cảnh đất nước Việt Nam như thế cho nên dân ta phải chịu quá nhiều đau thương và tủi nhục. Đối với trí thức nói riêng – mà xă hội truyền thống Việt Nam rất tôn trọng – điều tủi nhục lớn nhất là họ không thể thay cho những người dân thấp cổ bé miệng nói lên một cách trung thực tất cả những uất ức, những khổ nhọc mà họ phải gánh chịu. Bởi v́, tại Việt Nam ngày nay, những người có thể nói th́ ng̣i đă bị cong, những người muốn viết th́ ng̣i bút đă bị găy. Nhưng tôi rơ một điều, và điều đó đă được ghi chép trong lịch sử. Đó là: Tri thức chân chính của Việt Nam không bao giờ khiếp nhược.”
Khi Thượng Tọa Thích Nguyên Siêu dứt lời thuyết tŕnh th́ không khí pḥng hội đă phảng phất hương đạo vị của tinh thần Bi Trí Dũng. Chư Tôn Đức phát biểu sau đó bằng những h́nh thức khác hơn, uyển chuyển trong chủ đề “Nhạc trong thơ Tuệ Sỹ”
Ḥa Thượng Thích Hạnh Đạo, vừa qua cơn bệnh, nhưng khi nói về Thiền sư Tuệ Sỹ, giọng Ḥa Thượng bỗng hào sảng, hùng hồn.
Thượng Tọa Thích Quảng Thanh th́ luôn xúc động khi nói tới câu “Nghệ sỹ Thiền sư Tuệ Sỹ, sư phụ của chúng tôi” và thể theo lời yêu cầu của cử tọa, Thượng Tọa đă ngâm bài thơ “Khung trời cũ” là bài mà thi sỹ Bùi Giáng phải thốt lên “Chỉ một bài thơ, Tuệ Sỹ đă trùm lấp hết chân trời mới cũ từ Đường thi Trung Hoa tới siêu thực Tây phương”. Thượng Tọa Quảng Thanh là một nghệ nhân đa dạng với thi, họa, cây cỏ bonsai v...v... không ngờ Thượng Tọa c̣n ẩn dấu một giọng ngâm sang sảng, lồng lộng trữ t́nh, như khi ṿ đă cạn rượu, Lư Bạch ngửa mặt nh́n trời, thoát trần, thấy trăng bỗng là ḿnh hay chính ḿnh mới là trăng?
Tiếng dương cầm phụ họa của nhạc sỹ Nam Hưng quyện vào lời thơ đă tăng thêm biết bao rung động.
Thượng Tọa Minh Dung, khi lên phát biểu, đă cầm sẵn trong tay cuốn sách “Tuệ Sỹ, Đạo Sư, Thơ và phương trời mộng” tập II do Thượng Tọa Thích Nguyên Siêu biên soạn. Cử tọa hơi nao núng, tưởng Thượng Tọa sẽ nhẩn nha đọc cuốn sách 340 trang vừa phát hành đó. Nhưng không, Thượng Tọa chỉ hỏi những câu như: Trong quư vị có ai chưa từng đọc thơ Tuệ Sỹ? có ai chưa từng có những kinh sách mà Thầy Tuệ Sỹ trước tác và dịch thuật? có ai chưa từng đọc những bài tiểu luận, tham luận mà Thầy Tuệ Sỹ viết, đă và đang phổ biến từ bao lâu nay? Có ai chưa từng biết đến những ǵ đă xảy ra cho quư thầy ở quê nhà khi quư thầy dấn thân tranh đấu cho Đạo Pháp, Quê Hương và Dân Tộc? v...v... và v....v....
Mỗi câu hỏi ân cần của Thượng Tọa Minh Dung đều được đáp lại bằng những câu trả lời nồng nhiệt và thành thật của cử tọa. Và Thượng Tọa đă kết luận phần phát biểu bằng câu: “Mời quư vị thỉnh cuốn sách này để có được những câu trả lời” rồi bất ngờ, Thượng Tọa nh́n sang phía ban tổ chức và nói:
- Mời nhạc sỹ Trần Quan Long ra đây.
Tuy không biết TQL đă làm ǵ nhưng MC Diệu Trân thầm nghĩ “Lần này chắc quỳ hương mất thôi!”.
Khi tác giả Tuệ Ca kính cẩn đứng bên, Thượng Tọa Minh Dung mới từ tốn kể tội:
- Nghe nhạc sỹ vừa tuyên bố, sau khi chuyển 21 bài thơ của Thiền sư Tuệ Sỹ thành nhạc và thực hiện thành 3 CD Tuệ Ca, nhạc sỹ sẽ giải nghệ, không viết nhạc nữa, làm tôi vô cùng xót xa. Sao thế? Lẽ ra, sau khi đă thấm, đă hiểu thơ Tuệ Sỹ mà thực hiện được 3 CD với thời gian kỷ lục th́ nhạc sỹ phải viết thêm nhiều nữa mới đúng chứ? và không chỉ viết tiếp những bài trong thi phẩm Giấc Mơ Trường Sơn mà c̣n viết những bài Thiền sư Tuệ Sỹ sẽ sáng tác. Hôm nay, trước Chư Tôn Đức và trước khán thính giả ái mộ, tôi muốn được nghe nhạc sỹ chấp nhận lời yêu cầu này.
Thật là một lời yêu cầu bất ngờ, nhưng đầy cảm động. Nhạc sỹ Trần Quan Long đă quỳ xuống, thay cho lời tuân hành.
Và gịng thơ nhạc Tuệ Sỹ được 2 MC Diệu Trân và Bảo Long lần lượt giới thiệu tới quư khán thính giả hiện diện tại giảng đường chùa Bảo Quang cũng như trên mạng lưới toàn cầu qua qua diễn đàn Paltalk, với Phật tử Chiếu Tuệ, tŕnh bày bài hát Hạ Sơn và ngâm bài thơ Tôi Vẫn Đợi, tuyệt vời tới mức khán thính giả liên tục vỗ tay, không cho dứt. Diệu Trân phải mời Chiếu Tuệ trở lại sân khấu, ngâm thêm bài Hoài Niệm là một bài thơ mà theo Diệu Trân, là bài Thiền sư Tuệ Sỹ ẩn dụ nhiều nỗi niềm khắc khoải của cơ duyên chưa thành giữa thiền sư Vạn Hạnh và tiểu Lư Công Uẩn thời nay.
Chương tŕnh cũng được đón nhận nồng nhiệt với người thiếu nữ áo tím- cô Bảo Quỳnh- vừa vượt hơn ngàn dặm tới phụ trách diễn đàn Paltalk, khi cô t́nh nguyện lên hát bài “Trúc và Nhện” bản nhạc thứ tư trong CD Tuệ Ca 1. Tuy chưa chuẩn bị, tuy không nhà nghề, nhưng không khí đạo vị của buổi thơ nhạc đă khiến cô khởi niệm cúng dường. Vậy mà tâm thành đă chuyển vào giọng ca khiến Chiếu Tuệ ngạc nhiên “Đột xuất mà cô ấy hát hay quá!” Và, cũng bất ngờ, khi MC Diệu Trân nói về nhận xét của nhiều người, là trong thi phẩm Giấc Mơ Trường Sơn của Thiền sư Tuệ Sỹ có những bài bi lụy quá, Diệu Trân đă xin dẫn giải bài lục bát “Một bóng trăng gầy”. Đó là bài có những câu như tiếng khóc nhưng không phải là than mây khóc gió mà là tiếng khóc của Bồ Tát khóc thay cho chúng sinh đang chịu khổ nhục, là tiếng khóc của vị Thái tử con vua Tịnh Phạn, gần 2600 năm trước khi Thái tử rời hoàng cung ra thăm bốn cửa thành, thấy cảnh khổ của Sinh, Lăo, Bệnh, Tử, Thái tử cũng đă khóc; và chính tiếng khóc từ ḷng xót thương đó đă thúc đẩy Thái tử quyết cắt ái ly gia, lên đường t́m Đạo để giải thoát cho muôn người, muôn loài.
Diệu Trân đă nhờ Bảo Long chuyển đạt gịng lệ từ bi đó tới cử tọa. Với cây đàn tây ban cầm, Bảo Long ngồi xuống, nhắm mắt, định tâm giây lát và cất tiếng hát. Dưới hàng ghế cử tọa, những giọt lệ đă lặng lẽ tuôn rơi khi thẩm thấu được lời thơ từ cơi chân như.
Đó là bản nhạc thứ 5 trong Tuệ Ca.
Phần cuối chương tŕnh, Thượng Tọa Thích Quảng Thanh đă “thương t́nh” mà ân cần mời cử tọa ủng hộ những CD nhạc và sách do nhà phát hành Gió Đông thực hiện. Thầy đă thông cảm và ưu ái nói: “Người nghệ sỹ như con tằm nhả tơ làm đẹp cho đời nhưng người đời có áo đẹp cũng phải đáp lại tơ tằm chứ. Ai cũng muốn có nhạc hay để nghe, có sách hay để đọc mà thường quên hỏi, những người nghệ sỹ kia c̣n tiền thực hiện không?”
Diệu Trân-Trần Quan Long vội vă tạ ơn Thượng Tọa nhưng cũng thưa ngay trước cử tọa rằng tất cả sự yểm trợ của chư liệt vị trên sách và CD đều sẽ trao tận tay Thượng Tọa Thích Nguyên Siêu để Thầy chuyển về quỹ ấn tống kinh sách của quư thầy ở quê nhà, v́ với sự dấn thân và hy sinh trời biển của Chư Tôn Đức th́ phần cúng dường tinh thần và vật chất của nhà phát hành Gió Đông chưa đáng là hạt cát trên đại dương mênh mông .....
Chiều Thơ Nhạc Tuệ Sỹ thấm đượm hương trà quư mà Thượng Tọa viện chủ chùa Bảo Quang khoản đăi trong khuôn viên đầy nét nghệ thuật tao nhă của cỏ hoa và bóng lá.
Diệu Trân
15 tháng tư năm 2006
Santa Ana Nam California Hoa Kỳ